کود مخصوص گوجه‌فرنگی چیست؟ راهنمای انتخاب کود مناسب

مدیریت تغذیه باید با توجه به آزمون خاک و در صورت نیاز آزمون بافت گیاه انجام شود.

استقرار نشا

در ابتدای کشت، ریشه سالم توان جذب آب و عناصر غذایی را بالا می‌برد و زمینه رشد برگ و شاخه‌های جدید را فراهم می‌کند. در این مرحله می‌توان محرک‌های زیستی ریشه‌محور و ترکیبات حاوی عصاره جلبک دریایی یا اسیدهای آمینه را، متناسب با ویژگی محصول، بررسی کرد. محصولاتی مانند FAST ROOT در این دسته مطرح می‌شوند.

رشد رویشی

هدف این دوره افزایش سطح برگ سالم و حفظ تعادل رشد است. ترکیبات هیومیکی و فولویکی و عصاره جلبک دریایی از گزینه‌های قابل بررسی‌اند؛ برای نمونه HUMIC-90 و DATIS AQUA DRIP OCEAN با توجه به ترکیب تأییدشده و دستورالعمل مصرف برای برنامه‌های ناحیه ریشه یا مدیریت رشد مطرح می‌شوند. محرک زیستی را با تحریک بی‌رویه رشد رویشی اشتباه نگیرید؛ نیتروژن بیش از نیاز شاخ‌وبرگ را زیاد می‌کند و می‌تواند به تعادل رشد و تشکیل میوه آسیب بزند.

گل‌دهی و تشکیل میوه

دمای نامناسب، تنش آبی و اختلال تغذیه‌ای در این مرحله تشکیل میوه را تحت تأثیر قرار می‌دهند. برخی مطالعات ظرفیت عصاره‌های جلبک دریایی را برای مدیریت تنش در گوجه‌فرنگی بررسی کرده‌اند، اما این به معنی تضمین جلوگیری از ریزش گل یا افزایش عملکرد در همه شرایط نیست. ریزش گل همیشه از کمبود مواد غذایی نیست و افزایش مصرف کود به‌تنهایی آن را برطرف نمی‌کند.

رشد و درشت‌شدن میوه

پس از تشکیل میوه، سلامت برگ، فعالیت ریشه و تأمین یکنواخت آب اهمیت زیادی دارد. پتاسیم و سایر عناصر موردنیاز باید از برنامه تغذیه پایه و براساس نیاز واقعی گیاه تأمین شود؛ DATIS RICHFERT K40 در سبد محصولات داتیس به‌عنوان محصول پتاسه مطرح است. درشت‌شدن میوه به یک کود خاص وابسته نیست و رقم، دما، آبیاری و تعادل عناصر نیز نقش دارند. در رسیدگی هم هدف حفظ سلامت گیاه و کیفیت میوه است و دستورالعمل مصرف و زمان آخرین کاربرد باید رعایت شود.

محرک‌های زیستی در برنامه تغذیه گوجه‌فرنگی

عصاره جلبک دریایی، اسیدهای آمینه و ترکیبات هیومیکی و فولویکی از گروه‌های مهم محرک‌های زیستی‌اند که در پژوهش‌های گوجه‌فرنگی بررسی شده‌اند. این محصولات به بهبود رشد ریشه، کارایی استفاده از عناصر غذایی و تحمل تنش‌هایی مثل خشکی و گرما کمک می‌کنند، اما پاسخ گیاه به ترکیب محصول، زمان و روش مصرف و شرایط کشت بستگی دارد. محرک زیستی مکمل برنامه تغذیه است و جای تأمین عناصر غذایی را نمی‌گیرد.

روش مصرف

•    ریشه و آبیاری: برای محصولاتی که کاربرد ریشه‌ای یا کود آبیاری آن‌ها روی برچسب تأیید شده است.
•    محلول‌پاشی برگی: برخی فرآورده‌های عصاره جلبک دریایی برای مصرف برگی طراحی شده‌اند؛ غلظت مجاز، دما، رطوبت و دستورالعمل سازنده باید رعایت شود.
محصولاتی مانند FAST ROOT، HUMIC-90، DATIS AMINO 33 PLUS و DATIS AQUA DRIP OCEAN را باید بر اساس ترکیب واقعی، روش مصرف مجاز و هدف مورد نظر انتخاب کرد. نام محصول یا وجود یک ترکیب در فرمولاسیون برای تعیین دوز یکسان در همه مزارع کافی نیست.

پوسیدگی گلگاه گوجه‌فرنگی (Blossom-End Rot)

پوسیدگی گلگاه یک مشکل فیزیولوژیک است و به‌صورت لکه قهوه‌ای یا سیاه در انتهای میوه، مقابل محل اتصال به ساقه، دیده می‌شود. این عارضه به پایین‌بودن کلسیم در بافت میوه و اختلال در تعادل آب گیاه مربوط است، اما همیشه نشانه کمبود کلسیم خاک نیست. عوامل مهم عبارت‌اند از:

1.  آبیاری نامنظم: خشکی شدید و سپس آبیاری سنگین انتقال آب و کلسیم به میوه را مختل می‌کند.
2. شوری خاک یا آب: جذب آب و تعادل عناصر را برهم می‌زند.
3. تغذیه نامتعادل: مصرف بیش از نیاز کودهای نیتروژنه می‌تواند تعادل رشد و جذب را به هم بزند.
4.  آسیب یا ضعف ریشه: تهویه ضعیف، غرقابی و بیماری‌های ریشه توان جذب را کم می‌کنند.

5.   حساسیت رقم: ارقام در برابر این عارضه یکسان نیستند.

   به گزارش راهنمای مدیریت تلفیقی آفات دانشگاه کالیفرنیا (UC IPM)، این عارضه ناشی از عامل بیماری‌زا نیست و برای مدیریت آن باید رطوبت خاک، وضعیت کلسیم و شوری را بررسی کرد. محرک زیستی ممکن است در چارچوب مدیریت رشد و تنش مفید باشد، اما جایگزین اصلاح آبیاری، رفع شوری یا جبران کمبود واقعی کلسیم نیست.

سایر مشکلات فیزیولوژیک رایج

•   زردی و ضعف رشد: با عدم تعادل عناصر، مشکل ریشه، شوری یا شرایط محیطی ارتباط دارد؛ پیش از انتخاب محصول باید علت تشخیص داده شود.
• ریزش گل: علاوه بر تغذیه، دما، رطوبت و تنش آبی نقش دارند.
•  ترک‌خوردگی میوه: نوسان رطوبت و جذب ناگهانی آب و نیز ویژگی رقم در آن مؤثرند.
•   ضعف رشد در تنش: خشکی، گرمای شدید و شوری فعالیت گیاه را کم می‌کنند و انتخاب محرک زیستی باید با نوع تنش هماهنگ باشد.

آزمایش خاک و برگ؛ آیا برنامه تغذیه در همه مناطق یکسان است؟

آزمایش خاک پیش از کشت و آنالیز برگ در دوره رشد اطلاعات ارزشمندی از وضعیت عناصر غذایی می‌دهد. دانشگاه کالیفرنیا برای شناسایی کمبودهای محدودکننده رشد، آزمون بافت گیاه را توصیه می‌کند و دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا بر پایش منظم بافت برگ در کشت گلخانه‌ای و تونلی تأکید دارد. این آزمایش‌ها نشان می‌دهند ضعف رشد از کمبود عناصر است یا باید عوامل دیگری بررسی شود.
برنامه تغذیه در مناطق مختلف ایران هم یکسان نیست؛ اقلیم، شوری آب و خاک، بافت خاک، نوع کشت، رقم و شدت تنش بر انتخاب محصول و زمان مصرف اثر می‌گذارند. در مناطق گرم و کم‌آب مدیریت یکنواخت رطوبت اهمیت ویژه دارد و در گلخانه، کنترل شوری ناحیه ریشه و پایش تغذیه ضروری است.

اشتباهات رایج در انتخاب کود مخصوص گوجه‌فرنگی

•  انتظار افزایش قطعی عملکرد از هر محصول، بدون توجه به شرایط مزرعه
•  استفاده از یک برنامه ثابت در تمام مراحل رشد
•   اختلاط محصولات بدون بررسی سازگاری و دستورالعمل سازنده
•    بی‌توجهی به آبیاری و تصور اینکه محرک زیستی تنش شدید را جبران می‌کند

سه توصیه عملی: محرک زیستی را هدفمند انتخاب کنید، آبیاری و تغذیه متعادل را در اولویت بگذارید و نتیجه را با مقایسه بوته‌های تیمارشده و تیمارنشده بسنجید.

جمع‌بندی

محرک‌های زیستی می‌توانند مکمل برنامه تغذیه گوجه‌فرنگی باشند، اما انتخاب آن‌ها باید بر اساس ترکیب محصول، شواهد علمی، مرحله رشد و شرایط کشت انجام شود. هدف مصرف بیشتر نیست؛ انتخاب درست و استفاده هدفمند در زمان مناسب است. برای دیدن محصولات مرتبط با کود مخصوص گوجه‌فرنگی و دریافت راهنمایی درباره ترکیب و دستورالعمل مصرف، با کارشناسان ما تماس بگیرید.